Filistinli yazar Adania Shibli: Onlara kimsenin kuklası olmayacağımı söyledim
![](https://habernurdagi.com.tr/wp-content/uploads/2024/01/filistinli-yazar-adania-shibli-onlara-kimsenin-kuklasi-olmayacagimi-soyledim-zp2f1Ca4.webp)
Frankfurt Kitap Fuarı’na ödüle davet edilmesinin ardından kovulan Filistinli yazar Adania Shibli, BirGün’e yazdı.
Shibli, Litprom’un romanına hala ödül vermeyi düşünmesi durumunda posta yoluyla gönderebileceklerini belirterek, “Litprom, töreni düzenlemek için yeni bir ortam ve zaman beklediklerini belirtti. İptal kararını bana ilettiklerinde” dedi. Bu kararın ardından bu plana uyup uymayacağımdan emin olmadığımı ve bu konuyu daha sonra araştıracağımızı söyledim.Litprom hâlâ romanıma ödül vermeyi düşünüyorsa, onu posta yoluyla göndermek iyi bir seçenek olabilir. İmza karşılığında posta yoluyla gönderebilirler, ben de normalde büyük paketler ve imzalanması gereken postaları kapıma getiren yaşlı postacıyla küçük bir tören düzenleyebilirim. Evin orta sırasında ona pasta var. “Bir modül teklif ediyorum. Aslında böyle bir tören, arzu edilen yakınlık biçimini yazılarıma yansıtacak şekilde yansıttığı için beni daha da duygulandırırdı” dedi.
Shibli, “Ödül törenini iptal ettikten sonra bana yeniden planlayacaklarını söylediler. Ben de onlara kimsenin kuklası olmayacağımı söyledim.”
Adania Shibli’nin BirGün’deki yazısı şöyle:
Filistin/İsrail’de insanlara yönelik baskı dalgasının arttığı ilk günden beri duygularıma ulaşmakta zorluk çekiyorum. Umutsuzluk ruhumu felç etti. Buna boşluk mu diyeceğimi, ne diyeceğimi bilmiyorum ama kelimeler yok oldu, beni terk etmiş gibiydi. Artık ne kimseyle konuşabiliyorum, ne çalan telefonuma cevap verebiliyorum, ne de çocuğum ve işime dair zorunlu işler dışında evden çıkabiliyorum. Haberleri ve yorumları takip edemiyorum. Okumaya başladıktan birkaç saniye sonra gözlerim başka yerlere kayıyor. Birkaç gün durup düşündüm, benim kelimelerim yokken insanların nasıl kelimeleri bulup cümle kurabildiklerini. Konuşan, yazan ve hala açık ve net konuşabilenlere bakıyorum ve kendimi sınırlı ve daha kötü hissediyorum. Her şeye rağmen hala Arapça, İngilizce ve İbranice haber sitelerine gidip okumaya ve gezinmeye çalışıyorum. Ama yine de başkalarının dil becerilerine ve kendi beceriksizliğime hayret ediyorum ve okumayı bırakıyorum.
Baştan sona okuyabildiğim tek haber İsrail haber sitesi Ynet’te yayınlanan ve 4 Ekim 2023’te yayınlanan bir haber. Haberde bir yılanın kirpiyi bütünüyle yutmaya çalışması anlatılıyor. Yazıda, yılanın çaresizce yiyecek arayışı ve hayatta kalma arzusunun onu kirpi yeme hatasına nasıl sürüklediği anlatılıyor. Kirpi kendini savunmak için dikenlerini sökerek kaçmaya çalışır ama tam da bu yüzden yılanın ağzına sıkışır. Sonunda hem yılan hem de kirpi ölür.
Yılan ve Kirpi
Bunun hayvanlar aracılığıyla biz insanlara gönderilen bir kehanet olup olmadığını merak etmeye başladım. Sonra burada kimin yılan oynadığını, kirpinin kim olduğunu merak ettim: İsrailliler mi, Filistinliler mi? Ayrıcalıklı olanlar ve olmayanlar? Gerçeklerimiz ve umutlarımız? Yaşam ve ölüm? Dil ve ben? Kendi çaresizliğim ve boşluğum içinde bu yılan ve kirpi hikâyesini tekrar tekrar düşünüyorum.
Sonra aniden taz’da (Die Tageszeitung) bir makalenin çıktığı haberini alıyorum. Yazıda son romanım Tafsîl Sânevi’nin Frankfurt Kitap Fuarı’nda düzenlenen törende Litprom Ödülü’nü almasıyla yaşanan rahatsızlık dile getiriliyor. Makalenin alaycı bir şekilde beni gerçek acıdan, kendimiz deneyimlemediğimiz veya ilk elden erişemediğimiz başkalarının acısından uzaklaştırmaya çalıştığını düşündüm. Bunun dışında pek bir şey hissetmedim; Boşluk daha güçlü, daha acımasızdı ve beni ele geçirmeye devam ediyordu.
Birkaç gün sonra çok kısa bir e-postayla törenin ve etkinliklerimin iptal edileceği bana bildirildi. Bu da bana pek bir şey hissettirmedi. Var olmayan gerçeklere, gerçek olmayanlara veya Almanya’daki basın mensupları ve kültür kurumları tarafından yaratılan kurgulanmış gerçeklere dayanarak, yalnızca birinin nasıl bir şeyleri bu kadar hızlı ve kolay bir şekilde değiştirebileceğini ve gerçekliği etkileyebileceğini düşündüm. Gerçeğin hayalde dolaşmasına izin vererek hayata tutunan biri olarak bu, yani ‘var olmayan gerçeklere’ bel bağlamak, kınayacağım bir uygulama değil. Keşke bunun kurgu olarak kabul edilmesini ve gerçek ya da gerçek olarak aktarılmamasını isterdim.
Bu yalanlar arasında taz muhabirinin romanımda İsraillilere karşı şiddeti teşvik ettiğim ve ‘kendini adamış bir BDS aktivisti’ (Boykot, Yatırımların Geri Çekilmesi ve Yaptırımlar Hareketi – İsrail üzerindeki ekonomik ve siyasi baskıyı artırmayı amaçlayan küresel bir kampanya) olduğum iddiası yer alıyor. ve Litprom etkinliğinin iptal kararının benimle birlikte alındığına dair açıklama da var. ‘Gerçek olmayanlar’ ya da edebi kurgular gerçek hayatta asla böyle bir etkiye sahip değildir, belki de böylesi daha iyidir.
Edebiyatın özü değişim yaratmak değil, samimiyettir, düşünmektir, başkalarını kendimize döndürmektir; belki de yaşamaktan acı çekmeye kadar kendimizle ve başkalarıyla nasıl bağlantı kurduğumuzu düşünebileceğimiz bir alan; Nasıl daha iyi bir hayat yaşayabileceğimiz konusunda bize rehberlik eder. Ya da yazar arkadaşım Rafael Cardoso’nun bir zamanlar Brezilyalı bir ressamdan alıntı yaptığı gibi: ‘bu, bilinmeyeni düzeltmek anlamına geliyor.’
Aynı eleştirmen biraz sofistike denebilecek bir şey de söylüyor ve beni düşündürüyor. Romandaki bazı karakterlerin (İsrailli tecavüzcüler ve katiller) isimsiz ve meçhul olduğunu savunuyor. Bu yarı-sofistike argümanı kullanarak kendi ideolojik görüşlerini empoze etmeye çalışıyor. Bir yazar olarak bana, bu isimsiz ve meçhul karakterlerin neden yalnızca son romanımda değil, birçok yazımda da kendilerini gösterdiğine dair yepyeni bir farkındalık kazandıran da tam olarak bu oldu. Çok iyi bildiğim bu edebi duyarlılığın, tüm hayatım boyunca bu küstahlık ve anonimlik tarafından belirlendiğini fark ettim; bu, yalnızca Filistinlilerin değil, genel olarak Arapların ve ayrıca Filistin/İsrail ve diğer yerlerdeki diğer madunların nasıl temsil edildiğini gösteriyor. gerçekte baskın olanlar. Sonra birdenbire, yazdığım yıllar boyunca neden kendimi sadece meçhul, isimsiz karakterlere yakın hissettiğimi fark ettim. Büyüleyici bir yokluk bu, anonimlerin, ‘hiç kimselerin’ edebiyatta nasıl bir yeri olabilir ve nasıl bir edebi biçime ilham verebilirler?
Sanırım başka bir Alman eleştirmen de romanımın sonu hakkında fikir sahibiydi ve böyle bitecekse kimin bakış açısını kabul edeceğini merak ediyordu. Bu önemli soru bizi farklı türde isimsiz, meçhul karakterler olan hayaletlere götürdü. Bütün bu isimsiz, meçhul karakterler edebi hayaletlerden başka ne olabilir?
Öte yandan taz muhabiri şundan emin olabilir: Bir gün ondan esinlenerek bir karakter yaratırsam bu meçhul, isimsiz bir karakter olacaktır.
Bu arada Litprom, töreni düzenlemek için yeni bir ortam ve zaman beklediklerini belirtti. İptal kararını bana bildirdiklerinde bu plana uyup uymayacağımdan emin olmadığımı, konuyu daha sonra araştıracağımızı söyledim. Litprom hâlâ romanımı ödüllendirmeyi düşünüyorsa onu posta yoluyla göndermek uygun bir seçenek olabilir. İmzanın ardından teslim edilmek üzere postayla gönderebilirler; Genellikle büyük paketleri ve imzalanması gereken postaları kapıma getiren yaşlı postacıyla küçük bir tören düzenleyebilirim. Evde pasta varsa orta sıradaki bir parçayı ikram ederim. Aslında böyle bir tören beni daha çok etkiliyor çünkü yazılarıma yansıyacak şekilde arzu edilen yakınlık biçimini yansıtıyor.
Uzun zamandır bu tür halka açık etkinliklere katılmamayı düşünüyordum. Aslında sessizlik gerektiren yazma sürecine dair çok fazla şey paylaştığım için bu tür halka açık etkinlikleri çok yorucu bulmaya başlıyordum.
KİM DAHA FAZLA DEĞERLİ?
Ancak bir yandan kitabın yazım sürecini yakından onurlandırırken diğer yandan ödül töreninin iptal edilmesi ve kitabın kutlanması haberinin yayılmasıyla sessizlik yeniden bölündü. Dünyanın dört bir yanından pek çok okuyucu, yazar, çevirmen, yayıncı ve hatta yayıncı temsilcisinden gelmeye devam eden muazzam destek, edebiyatın birçok insan ve çoğumuz için tutulacak bir yer olduğunu anlamamı sağladı.
İptali öğrendikten yaklaşık bir gün sonra editörlerimden birinden bir e-posta aldım. Editörüm, Frankfurt Kitap Fuarı’nın paralel basın açıklamasından alıntı yaparak, fuar yöneticilerinin İsrail ve Yahudi seslerine daha fazla yer vermek istediklerini bildirdi. Genel olarak sadece Frankfurt Kitap Fuarı’nda değil her yerde yerimi ihtiyacı olan herkese vermeye hazırım. Cömertlik, yani bir adım geri çekilip başka birinin öne çıkıp sığınmasına izin vermek, pek çok kişi gibi benim de edebiyattan öğrendiğim bir şey. Edebiyat benim için çocukluğumdan beri etik bir temel olmuştur. Arapçada edebiyat ve ahlâk kelimeleri aynı kökten gelir: Edeb. Ancak Frankfurt Kitap Fuarı’nın duyurusu başka bir anlama geliyordu. Bu ifade, belirli siyasi görüşlerin dışlayıcı mantığını yansıtıyordu; “Bunun olması için ötekinin olmaması gerekir” ya da “Bu kişi diğerinden daha değerlidir” anlamına geliyordu. Bu mantıkla ulusal ideolojilerde karşılaşıyoruz ve bu mantığın Almanya’da ve diğer yerlerde devletlerin söylemlerinde yükseldiğini görüyoruz.
Hatta Litprom’un ödül töreniyle birlikte kitap fuarındaki tüm etkinliklerimin de iptal edildiğini bana bildirmesinden birkaç gün sonra yine aynı onursuzca yazıp bu etkinliklerden birini programa alabileceklerini bildirdiler. Tekrar. Bu kararların halkın bana bir yazar olarak değer vermesi nedeniyle değil, hayal kırıklığı yaşaması nedeniyle alındığı aşikar.
Maruz kaldığım aşağılayıcı durumdan uzak bir şekilde karşılık vermeye çalıştım ve kimsenin kuklası olmadığımı, herkesten bekleneceği gibi asla onların kuklası olmadığımı söyledim. Litprom’un yıllar içinde çalışmalarında ödül verdiği Küresel Güney’in kadın yazarlarını doğru anlayamamış olabileceğini yazdım. Bu yazarlar, Küresel Kuzey’in ayrıcalıklı Avrupalı erkek başkanının oyuncakları değiller. Elbette burada belirli bir kişiden, cinsel veya etnik kimlikten bahsetmiyorum. Bir zihniyetten bahsediyorum. Küresel Güney’in kadın yazarları ve genel olarak kadınlar, şair Aimé Césaire’in alıntısıyla, “hayatları boyunca değer verdikleri şeyler söz konusu olduğunda kükreyen kaplanlardır.” Yaşadıkları tüm olumsuzluklara ve zorluklara rağmen bu şekilde geldikleri noktaya geliyorlar ve bu yüzden de bu tür “Küresel Kuzey” zihniyetinin ve uygulamalarının kendilerine getirdiği tatlı küçük ırkçı çekinceler onları korkutamıyor.
TAM MAKALE